Καθαρισμός σωληνώσεων τζακούζι: πλήρης οδηγός βήμα βήμα

Το νερό του τζακούζι μπορεί να είναι κρυστάλλινο, το εσωτερικό των σωλήνων όμως να λέει κάτι εντελώς διαφορετικό. Πίσω από τα ακροφύσια τρέχουν δεκάδες μέτρα σωλήνα, και εκεί, μακριά από τα μάτια σου, με τον καιρό σχηματίζεται ένα γλοιώδες στρώμα, το biofilm. Αυτός ο οδηγός σού δείχνει τι είναι, πώς το αναγνωρίζεις και πώς καθαρίζεις τις σωληνώσεις ώστε το φρέσκο νερό να μένει πραγματικά φρέσκο. Αν αγόρασες πρόσφατα μεταχειρισμένο τζακούζι, αυτό είναι ένα από τα πιο σημαντικά πρώτα σου βήματα.

Τι είναι το biofilm και γιατί σχηματίζεται στους σωλήνες;

Το biofilm είναι ένα γλοιώδες, κολλώδες στρώμα στα εσωτερικά τοιχώματα των σωλήνων, των θηκών των ακροφυσίων και των αντλιών, όπου ζουν βακτήρια μέσα σε ένα προστατευτικό περίβλημα που παράγουν τα ίδια. Τροφή του είναι τα κύτταρα του δέρματος, ο ιδρώτας και τα υπολείμματα από λοσιόν και καλλυντικά που καταλήγουν στο νερό, και το ζεστό νερό είναι ιδανικό περιβάλλον για να πολλαπλασιάζονται.

Το πιο σημαντικό: το απολυμαντικό δεν φτάνει στο εσωτερικό του biofilm. Το χλώριο ή το βρώμιο σκοτώνει τα βακτήρια που αιωρούνται στο νερό, όμως το στρώμα που έχει κολλήσει στο τοίχωμα του σωλήνα προστατεύει όσα ζουν μέσα του. Γι' αυτό το νερό μπορεί να είναι καθαρό και σωστά ρυθμισμένο, ενώ στους σωλήνες η ρύπανση συνεχίζει να ζει. Το biofilm αναπτύσσεται καλύτερα εκεί όπου το νερό μένει στάσιμο: στους κλάδους που χρησιμοποιούνται σπάνια, στους αγωγούς αέρα και ιδιαίτερα σε ένα τζακούζι που έμεινε ακίνητο για εβδομάδες ή μήνες.

Ούτε το άδειασμα λύνει το πρόβλημα. Το νερό φεύγει, το biofilm μένει στο τοίχωμα του σωλήνα και αρχίζει να μολύνει και το καινούργιο νερό.

Πώς καταλαβαίνεις ότι υπάρχει biofilm στους σωλήνες;

Το πιο συνηθισμένο σημάδι για biofilm είναι επαναλαμβανόμενα προβλήματα με το νερό, που η συνηθισμένη περιποίηση δεν λύνει μόνιμα. Τυπικά σημάδια:

• Θολούρα που επανέρχεται. Το νερό καθαρίζει μετά το σοκ, και μέσα σε λίγες μέρες θολώνει ξανά.
• Αφρός που πάντα γυρίζει. Το αντιαφριστικό είναι μόνο συμπτωματική λύση, ο αφρός εμφανίζεται ξανά και ξανά.
• Μυρωδιά μούχλας ή δυσάρεστη οσμή, κυρίως όταν ανάβουν τα ακροφύσια.
• Λευκές, γκρίζες ή καφετιές νιφάδες, γλοιώδη κομμάτια από τα ακροφύσια, ιδιαίτερα αν το τζακούζι δεν λειτούργησε για μία με δύο μέρες.
• Αυξανόμενη ανάγκη για απολυμαντικό. Το επίπεδο χλωρίου ή βρωμίου πέφτει ασυνήθιστα γρήγορα, και χρειάζεσαι όλο και περισσότερο χημικό για το ίδιο αποτέλεσμα.
• pH που ρυθμίζεται δύσκολα, και ακόμη και το φρεσκογεμισμένο νερό χαλάει γρήγορα.

Γιατί είναι υποχρεωτικό βήμα σε μεταχειρισμένο τζακούζι;

Σε μεταχειρισμένο τζακούζι ο καθαρισμός των σωληνώσεων είναι από τα πρώτα βήματα της θέσης σε λειτουργία, γιατί δεν ξέρεις τι υπάρχει μέσα στους σωλήνες. Μπορεί ο προηγούμενος ιδιοκτήτης να το συντηρούσε προσεκτικά, μπορεί όμως το τζακούζι να έμεινε μήνες μισοάδειο ή να μην έχει γίνει καθαρισμός σωληνώσεων εδώ και χρόνια. Και το στάσιμο νερό, μαζί με το νερό που έμεινε στους σωλήνες, είναι ακριβώς αυτό που αγαπά περισσότερο το biofilm.

Αν παραλείψεις αυτό το βήμα, εύκολα θα σου συμβεί να γεμίσεις το τζακούζι με καθαρό νερό, να ρυθμίσεις τα χημικά και μετά από λίγες μέρες να βρεις θολό νερό που αφρίζει. Τότε δεν φταίει το νερό: μολύνεται ξανά από τους σωλήνες.

Σε ένα παραμελημένο τζακούζι μπορεί ένας καθαρισμός να μη φτάνει. Αν και μετά το δεύτερο γέμισμα βγαίνουν νιφάδες, αφρός ή καφετιά βρωμιά από τα ακροφύσια, επανάλαβε τη διαδικασία.

Πότε να καθαρίζεις τις σωληνώσεις;

Οι περισσότεροι κατασκευαστές καθαριστικών σωληνώσεων προτείνουν να καθαρίζεις τις σωληνώσεις πριν από κάθε άδειασμα και ξαναγέμισμα, στο παλιό νερό. Αυτή είναι η πιο απλή συνήθεια: το νερό έτσι κι αλλιώς πρέπει να αλλάξει, και το προϊόν δουλεύει ακριβώς τότε.

Σε τρεις περιπτώσεις μην το παραλείψεις σε καμία περίπτωση:

• όταν θέτεις σε λειτουργία μεταχειρισμένο τζακούζι, πριν από το πρώτο γέμισμα,
• αν παρατηρήσεις οποιοδήποτε από τα παραπάνω σημάδια,
• αν το τζακούζι έμεινε ακίνητο για μεγάλο διάστημα ή το ξαναξεκινάς μετά τη χειμερινή προετοιμασία.

Κάποιοι κατασκευαστές θεωρούν αρκετό να γίνεται πιο σπάνια, κάθε μερικές αλλαγές νερού ή μία φορά τον χρόνο. Οδηγός είναι το εγχειρίδιο του δικού σου τζακούζι και η ετικέτα του προϊόντος που επέλεξες.

Πώς καθαρίζεις τις σωληνώσεις βήμα βήμα;

Καθάρισε τις σωληνώσεις με ειδικό καθαριστικό σωληνώσεων για τζακούζι (στα αγγλικά θα το βρεις και ως line flush, pipe cleaner ή spa purge) (υπάρχει και σε μορφή ταμπλέτας, για παράδειγμα το AquaFinesse SpaClean), πάντα στο παλιό νερό που βρίσκεται ακόμη μέσα, πριν από το άδειασμα. Το προϊόν φτάνει στους σωλήνες με το νερό που κυκλοφορεί, γι' αυτό χρειάζεται γεμάτο τζακούζι. Την ακριβή δοσολογία, τον χρόνο λειτουργίας και τις λεπτομέρειες τα ορίζει η ετικέτα του προϊόντος, και διαφέρουν από προϊόν σε προϊόν. Η γενική διαδικασία είναι η εξής:

1. Διάβασε την ετικέτα. Δες τη δόση για τον όγκο του τζακούζι σου (σε λίτρα), τον χρόνο λειτουργίας και αναμονής, και αν το φίλτρο πρέπει να βγει και οι ρυθμιστές αέρα να μείνουν ανοιχτοί ή κλειστοί.
2. Προετοίμασε το τζακούζι. Το νερό να είναι στην κανονική στάθμη και σε θερμοκρασία λειτουργίας. Βγάλε το θερμοκάλυμμα. Πολλά προϊόντα ζητούν να αφαιρέσεις το φυσίγγιο του φίλτρου, γιατί η βρωμιά που αποκολλάται θα το έφραζε. Βάλε τις βαλβίδες εκτροπής στη μεσαία θέση και άνοιξε όλα τα ρυθμιζόμενα ακροφύσια, ώστε το προϊόν να φτάσει σε κάθε κλάδο σωλήνα.
3. Πρόσθεσε το προϊόν. Ρίξε στο νερό τη δόση της ετικέτας, συνήθως κοντά στη θήκη του φίλτρου, με τις αντλίες σε λειτουργία.
4. Λειτούργησε τα ακροφύσια. Άναψε όλες τις αντλίες στην υψηλή ταχύτητα και, αν υπάρχει, τον φυσητήρα αέρα (blower). Ο χρόνος λειτουργίας κυμαίνεται συνήθως από ένα τέταρτο μέχρι μία ώρα, ανάλογα με το προϊόν, και σε κάποια προϊόντα προβλέπεται ενδιάμεση αναμονή ή ακόμη και μούλιασμα όλη τη νύχτα.
5. Παρακολούθησε τον αφρό. Ο αφρός είναι φυσιολογικός, δείχνει ότι το προϊόν δουλεύει. Συχνά εμφανίζονται και καφετιές, σκούρες νιφάδες στον αφρό και στην επιφάνεια του νερού: αυτό είναι ό,τι βρισκόταν μέχρι τώρα στους σωλήνες. Αν ο αφρός πάει να ξεχειλίσει, κλείσε τους ρυθμιστές αέρα ή σταμάτησε για λίγο τις αντλίες.
6. Κόψε το ρεύμα και άδειασε το νερό. Πριν από το άδειασμα κλείσε το τζακούζι από τον μικροαυτόματο ή τον διαφορικό διακόπτη (ρελέ διαρροής). Κατά το άδειασμα ξέπλυνε τα τοιχώματα με λάστιχο ποτίσματος, ώστε η βρωμιά που αποκολλήθηκε να μην ξεραθεί πάνω στο κέλυφος.
7. Καθάρισε το κέλυφος και τη θήκη του φίλτρου. Σκούπισε το τζακούζι με μαλακό πανί και καθαριστικό εγκεκριμένο από τον κατασκευαστή, και μετά ξέπλυνε με καθαρό νερό. Το βρόμικο νερό που μένει στον χώρο των ποδιών μάζεψέ το με σφουγγάρι ή με ηλεκτρική σκούπα υγρών και στερεών. Ξέπλυνε και τη θήκη του φίλτρου και το skimmer.
8. Καθάρισε ή άλλαξε το φίλτρο. Μούλιασέ το σε διάλυμα καθαριστικού φίλτρων σύμφωνα με την ετικέτα και μετά ξέπλυνέ το καλά. Αν το φίλτρο είναι παλιό, φθαρμένο ή δεν ξέρεις πόσων χρόνων είναι, βάλε καινούργιο.
9. Γέμισε το τζακούζι. Αν το λέει ο κατασκευαστής, γέμισε από τη θήκη του φίλτρου ή από τον σωλήνα στήριξης του φίλτρου, έτσι είναι μικρότερη η πιθανότητα να μείνει θύλακας αέρα στους σωλήνες. Αν μετά το γέμισμα τα ακροφύσια δεν δίνουν δυνατή, σταθερή ροή, εξαέρωσε το σύστημα σύμφωνα με το εγχειρίδιο.
10. Ρύθμισε ξανά τη χημεία του νερού. Πρώτα την αλκαλικότητα (TA), μετά το pH και τέλος το επίπεδο απολυμαντικού, στα εύρη που δίνει ο κατασκευαστής.

Τι να μη χρησιμοποιείς για τον καθαρισμό;

Καθάρισε τις σωληνώσεις και το κέλυφος αποκλειστικά με προϊόντα για τζακούζι, εγκεκριμένα από τον κατασκευαστή. Οι οικιακές λύσεις είτε δεν δουλεύουν είτε προκαλούν ζημιά, και στη χειρότερη περίπτωση είναι επικίνδυνες.

• Οικιακά καθαριστικά. Τα περισσότερα βλάπτουν το ακρυλικό κέλυφος, και κατά τους κατασκευαστές η εγγύηση δεν καλύπτει ζημιά στο κέλυφος από χημικά. Λειαντικό ή καθαριστικό με διαλύτες μη χρησιμοποιήσεις ποτέ.
• Απορρυπαντικό πιάτων, σαπούνι. Προκαλεί έντονο αφρισμό, και τα συνηθισμένα χημικά δεν το διασπούν στο νερό. Ούτε το biofilm διαλύει, απλώς φέρνει ένα ακόμη πρόβλημα.
• Οικιακή χλωρίνη. Μπορεί να καταστρέψει την ακρυλική επιφάνεια, και από μόνη της δεν είναι λύση για το biofilm που έχει κολλήσει στον σωλήνα.
• Ανάμειξη χημικών. Μην αναμειγνύεις ποτέ δύο χημικά και μην τα ρίχνεις ταυτόχρονα στο νερό. Όταν το χλώριο συναντά όξινα προϊόντα, μπορεί να απελευθερωθεί τοξικό αέριο χλώριο. Πρόσθεσε κάθε προϊόν χωριστά, σύμφωνα με την ετικέτα, και περίμενε να αναμειχθεί το προηγούμενο.
• Σπιτικές συνταγές. Το ξέπλυμα με ξίδι ή μαγειρική σόδα δεν διασπά το biofilm. Το ξίδι έχει ρόλο το πολύ στη διάλυση των αλάτων, και εκεί μόνο σύμφωνα με τις οδηγίες του κατασκευαστή.

Πώς καθαρίζεις τα ακροφύσια και τη θήκη του φίλτρου;

Τα ακροφύσια και τη θήκη του φίλτρου καθάρισέ τα με το τζακούζι άδειο, με μαλακή βούρτσα και καθαριστικό για τζακούζι, ενώ τα αφαιρούμενα ένθετα μπορείς και να τα βγάλεις. Το καθαριστικό σωληνώσεων καθαρίζει το εσωτερικό των σωλήνων, όμως το χείλος των ακροφυσίων, η θήκη του φίλτρου και οι γωνίες του skimmer θέλουν καθάρισμα με το χέρι.

Ακροφύσια

• Σε πολλά τζακούζι τα ένθετα των ακροφυσίων ξεβιδώνονται ή βγαίνουν με κούμπωμα. Δες στο εγχειρίδιο ποια αφαιρούνται και πώς.
• Μούλιασε τα ένθετα που έβγαλες σε χλιαρό νερό με καθαριστικό για τζακούζι και καθάρισέ τα με μαλακή βούρτσα. Βούρτσισε και το χείλος των ακροφυσίων που δεν βγαίνουν.
• Αν ένα περιστρεφόμενο ακροφύσιο γυρίζει πιο αργά ή κολλάει, μπορεί να έχει άλατα στο ρουλεμάν του. Κάποιοι κατασκευαστές προβλέπουν μούλιασμα σε ξίδι, αλλά κάν' το μόνο αν το προτείνει και το εγχειρίδιο του δικού σου τζακούζι.

Θήκη φίλτρου και skimmer

• Βγάλε το καλάθι του φίλτρου και το πλωτό διάφραγμα (αν υπάρχει) και καθάρισέ τα από τις επικαθίσεις.
• Στο τοίχωμα της θήκης του φίλτρου συχνά κάθεται ένα γλοιώδες στρώμα: σκούπισέ το με μαλακή βούρτσα και ξέπλυνε.
• Για το φυσίγγιο του φίλτρου οι κατασκευαστές συνήθως προτείνουν μούλιασμα σε καθαριστικό φίλτρων μία φορά τον μήνα και αλλαγή περίπου κάθε ένα με δύο χρόνια, ανάλογα με τη χρήση. Σε μεταχειρισμένο τζακούζι το καινούργιο φίλτρο είναι φθηνή και σίγουρη αρχή.

Τι προσέχεις στους ρυθμιστές αέρα και στις βαλβίδες εκτροπής;

Οι ρυθμιστές αέρα και οι βαλβίδες εκτροπής είναι μέρος του δικτύου σωληνώσεων, γι' αυτό στον καθαρισμό η σωστή τους θέση κρίνει αν το προϊόν θα φτάσει σε κάθε κλάδο. Η βαλβίδα εκτροπής (diverter) ορίζει σε ποια ομάδα ακροφυσίων πηγαίνει το νερό: στη μεσαία θέση ρέει και προς τις δύο κατευθύνσεις, άρα αυτή είναι η σωστή ρύθμιση κατά τον καθαρισμό. Οι ρυθμιστές αέρα ρυθμίζουν πόσος αέρας αναμειγνύεται στα ακροφύσια.

• Ρυθμιστές αέρα κατά τον καθαρισμό. Εδώ τα προϊόντα διαφέρουν: άλλα ζητούν ανοιχτούς και άλλα κλειστούς ρυθμιστές αέρα. Στην ανοιχτή θέση ο αφρός είναι πιο έντονος. Ακολούθησε την ετικέτα.
• Βαλβίδα εκτροπής που γυρίζει δύσκολα. Αν η βαλβίδα εκτροπής γυρίζει δύσκολα, συχνά έχει μπει μέσα άμμος ή βρωμιά. Σύμφωνα με τις οδηγίες πολλών κατασκευαστών, με κομμένο ρεύμα η βαλβίδα μπορεί να αποσυναρμολογηθεί και να καθαριστεί, και οι δακτύλιοι στεγανοποίησης να λιπανθούν με αδιάβροχο λιπαντικό. Αν δεν είσαι σίγουρος, άφησέ το σε επαγγελματία.
• Αγωγοί αέρα. Στους αγωγούς αέρα των συστημάτων με φυσητήρα (blower) μπορεί να μείνουν νερό και βρωμιά. Αν υπάρχει blower, άναψέ τον κατά τον καθαρισμό, ώστε το προϊόν να φτάσει και εκεί.

Πόσο συχνά να αλλάζεις το νερό του τζακούζι;

Με χλώριο ή βρώμιο οι μεγάλοι κατασκευαστές συνήθως προτείνουν πλήρη αλλαγή νερού κάθε τρεις με τέσσερις μήνες, συχνότερα σε έντονη χρήση. Το νερό φθείρεται και επειδή συσσωρεύονται μέσα του διαλυμένες ουσίες, υπολείμματα από σαπούνι και καλλυντικά, που τα χημικά δεν απομακρύνουν. Για συστήματα αλμυρού νερού κάποιοι κατασκευαστές θεωρούν αρκετή πιο αραιή αλλαγή, ακόμη και μία φορά τον χρόνο. Οδηγός είναι το εγχειρίδιο του δικού σου τζακούζι.

Ένας πρακτικός κανόνας με βάση τον αριθμό των λουόμενων βοηθά να το προσαρμόσεις στη δική σου χρήση. Ο τύπος, που αρχικά φτιάχτηκε για δημόσια λουτρά, είναι καλή αφετηρία και για το τζακούζι του σπιτιού:

Ημέρες ανάμεσα στις αλλαγές νερού ≈ όγκος τζακούζι σε λίτρα ÷ μέσος αριθμός λουόμενων ανά ημέρα ÷ 12

Ο «λουόμενος ανά ημέρα» είναι μέσος όρος: αν μπαίνετε δύο άτομα τρεις φορές την εβδομάδα, αυτό κάνει περίπου 0,9 άτομα την ημέρα. Ο τύπος είναι μόνο ενδεικτικός. Αν το νερό θολώσει, αφρίσει ή αφήνει δυσάρεστη αίσθηση στο δέρμα νωρίτερα, άλλαξέ το νωρίτερα, και τότε μην παραλείψεις ούτε τον καθαρισμό σωληνώσεων.

Πώς αποτρέπεις να σχηματιστεί ξανά;

Το biofilm δεν μπορεί να αποτραπεί εντελώς, όμως με τακτικές, απλές συνήθειες επιβραδύνεις την επιστροφή του:

• Κράτα το επίπεδο απολυμαντικού συνεχώς στο εύρος που δίνει ο κατασκευαστής και μέτρα το νερό τακτικά.
• Καθάριζε το φίλτρο τακτικά και άλλαξέ το όταν φθαρεί.
• Κάνε ντους πριν μπεις και ξέπλυνε καλά το αφρόλουτρο από πάνω σου. Το μαγιό, μετά το πλύσιμο, ξέπλυνέ το και σε καθαρό νερό, γιατί το απορρυπαντικό που μένει μέσα του προκαλεί κι αυτό αφρό.
• Λειτούργησε τα ακροφύσια τακτικά ακόμη κι όταν δεν χρησιμοποιείς το τζακούζι: το στάσιμο νερό ευνοεί το biofilm.

Το ουσιαστικό δεν είναι κάποιο θαυματουργό προϊόν αλλά η συνέπεια: τακτική μέτρηση, καθαρό φίλτρο, νερό που αλλάζει έγκαιρα και, πριν από κάθε αλλαγή νερού, ένας σχολαστικός καθαρισμός σωληνώσεων.